مقدمه
Introduction
جراحی بازسازی فک و صورت یکی از پیچیدهترین و حساسترین شاخههای جراحی فک و صورت است که هدف آن نه تنها بازگرداندن عملکرد حیاتی فک، بلکه احیای زیبایی و تقارن چهره بیمارانی است که به دلایل مختلفی مانند تروما، تصادفات شدید، جراحیهای برداشتن تومور یا نقایص مادرزادی، بخشی از ساختار استخوانی صورت خود را از دست دادهاند. در کلینیک دکتر بهاری، ما با بهرهگیری از آخرین دستاوردهای تکنولوژی دیجیتال و مهندسی پزشکی، راهکارهای نوینی را جایگزین روشهای سنتی کردهایم که شامل استفاده از پروتزها و ایمپلنتهای پیشرفته برای بازسازی دقیق ساختار اسکلتی صورت است.
مزیت تکنولوژیهای نوین پروتز
The advantage of modern prosthetic technologies
حذف پیوند استخوان
کاهش زمان جراحی
کاهش موربیدیتی جراحی
پیشبینیپذیری نتایج
ایمپلنتهای سفارشی یا شخصیسازی شده (PSI)
Customized or Personalized Implants (PSI)
تحول بزرگ در دنیای جراحی فک و صورت، ورود تکنولوژی طراحی و ساخت به کمک کامپیوتر (CAD/CAM) و پرینترهای سهبعدی است. زمانی که نقص استخوانی بیمار پیچیده، وسیع یا غیرقرینه باشد، ایمپلنتهای استاندارد موجود در بازار پاسخگو نیستند. در این شرایط، ما از ایمپلنتهای سفارشی یا Patient Specific Implants استفاده میکنیم. فرآیند کار بدین صورت است که ابتدا از جمجمه و صورت بیمار سیتیاسکن دقیق تهیه میشود و سپس مدل سهبعدی صورت در نرمافزارهای مهندسی بازسازی میگردد. جراح با دقت میلیمتری، قطعه مورد نیاز را متناسب با آناتومی منحصربهفرد همان بیمار طراحی میکند. این پروتزها که معمولاً از جنس تیتانیوم گرید پزشکی یا پلیمرهای پیشرفتهای مانند PEEK ساخته میشوند، دقیقاً مانند قطعهای از پازل در ناحیه آسیبدیده قرار میگیرند و تقارن و فرم صورت را به شکلی بینقص بازمیگردانند.
ایمپلنتهای پیشساخته برای اصلاحات ساختاری
در کنار موارد پیچیده بازسازی، بسیاری از مراجعین به دنبال اصلاحات زیبایی یا رفع نواقص محدودتر در ساختار صورت خود هستند. برای این دسته از افراد، ایمپلنتهای پیشساخته (Prefabricated) گزینهای ایدهآل و مقرونبهصرفه محسوب میشوند. این ایمپلنتها در ابعاد و اشکال متنوع و استاندارد تولید شدهاند و برای تقویت نواحی خاصی مانند چانه، زاویه فک و گونهها کاربرد دارند. جنس این پروتزها معمولاً از مواد سازگار با بدن مانند پلیاتیلن متخلخل (Medpor) یا سیلیکونهای جامد است که امکان رشد بافت بدن به داخل آنها وجود دارد و همین امر باعث میشود پروتز در جای خود ثابت شده و جابهجا نشود. جراح با انتخاب دقیق سایز و فرم مناسب و در صورت نیاز تراش دادن جزئی پروتز حین عمل، هارمونی اجزای صورت را بهبود میبخشد.
مزیت تکنولوژیهای نوین نسبت به روشهای سنتی
در گذشته برای بازسازی نواقص استخوانی، جراحان مجبور بودند از استخوان بدن خود بیمار (مثلاً از لگن یا دنده) برداشت کنند. این کار نه تنها زمان بیهوشی را طولانی میکرد، بلکه بیمار باید درد و عوارض ناحیه اهداکننده را نیز تحمل میکرد و نتیجه نهایی از نظر زیبایی همیشه قابل پیشبینی نبود. اما با استفاده از ایمپلنتهای سفارشی و پیشساخته، نیاز به جراحی دوم برای برداشت استخوان حذف شده است. این موضوع باعث کاهش چشمگیر زمان عمل، کاهش خونریزی و تسریع روند بهبودی بیمار میشود. علاوه بر این، از آنجا که طراحی پروتز قبل از عمل و در محیط نرمافزاری انجام شده است، نتیجه جراحی از نظر زیبایی و تطابق با صورت، بسیار دقیقتر و قابل پیشبینیتر از روشهای پیوند استخوان سنتی است.
فرآیند جراحی و برنامهریزی دیجیتال
مسیر درمان در این روش با یک برنامهریزی مجازی دقیق آغاز میشود. پیش از اینکه بیمار وارد اتاق عمل شود، تیم جراحی ما تمام مراحل عمل را در محیط مجازی شبیهسازی میکند. ما میتوانیم دقیقاً ببینیم که ایمپلنت چگونه روی استخوان قرار میگیرد، چه پیچهایی برای فیکس کردن آن لازم است و چه تغییراتی در بافت نرم صورت ایجاد خواهد شد. این سطح از آمادگی قبل از عمل، ریسک خطاهای حین جراحی را به حداقل میرساند و اطمینان حاصل میکند که پروتز کاشته شده، عملکرد جویدن، صحبت کردن و زیبایی ظاهری بیمار را به بهترین شکل ممکن بازسازی میکند.
روند درمان
1
مرحله دوم: تصویربرداری و برنامهریزی (1 -2 هفته)
سیتیاسکن و طراحی مدل سهبعدی
3
مرحله چهارم: آمادهسازی جراحی (1 هفته)
شبیه سازی نهایی و آمادگی برای عمل
5
مرحله ششم: بهبودی اولیه (2 هفته)
کاهش تورم و برداشتن بخیهها
7
مرحله هشتم: بهبودی درازمدت (3-12 ماه)
شفاف شدن نتیجه نهایی و ثبات کامل
9
مرحله اول: مشاوره ارزیابی (هفته اول)
معاینه اولیه و بحث گزینههای درمانی
2
مرحله سوم: ساخت ایمپلنت (2-4 هفته)
تولید ایمپلنت سفارشی ( برای موارد سفارشی )
4
مرحله پنجم: جراحی (1 روز)
انجام عمل جراحی (2-4 ساعت)
6
مرحله هفتم: بهبودی میانمدت (1-3 ماه)
بازسازی بافت نرم و ادغام ایمپلنت
8
مرحله نهم: پیگیری و نظارت (سالهای 1-5)
مراجعات دوری و بررسی دوام ایمپلنت
سوالات متداول
ایمپلنت سفارشی چه تفاوتی با ایمپلنت پیشساخته دارد؟
ایمپلنتهای سفارشی (PSI) برای هر بیمار بهطور منحصربهفرد طراحی و ساخته میشوند. فرآیند با سیتیاسکن دقیق صورت بیمار و بازسازی مدل سهبعدی جمجمه شروع میشود. جراح سپس دقیقاً بر اساس نیازهای آن بیمار، شکل، اندازه و موقعیت ایمپلنت را طراحی میکند. این ایمپلنتها معمولاً برای موارد پیچیدهتر و بازسازیهای وسیع استفاده میشوند و نتایج بسیار دقیق و متناسب با آناتومی فردی بیمار است. از طرف دیگر، ایمپلنتهای پیشساخته در اندازهها و اشکال استاندارد تولید میشوند و برای اصلاحات محدودتر مثل تقویت گونه، چانه یا زاویه فک استفاده میروند. انتخاب بین این دو نوع بستگی به میزان نقص، پیچیدگی موارد و انتظارات بیمار دارد.
آیا این جراحی برای من مناسب است؟
بازسازی فک و صورت با ایمپلنت برای افرادی مناسب است که به دلایل مختلف مانند تصادف، ضربه، جراحی برداشتن تومور، نقایس مادرزادی یا سایر علل، بخشی از ساختار استخوانی صورت خود را از دست دادهاند. اگر شما ناراحتیهای عملکردی مثل مشکل در جویدن، صحبت کردن یا دفاع تنفسی دارید یا از نظر زیبایی ناراضی هستید، میتوانید کاندید این درمان باشید. برای اطمینان یقینی و ارزیابی دقیق، بهتر است جهت مشاوره تخصصی با متخصص فک و صورت تماس بگیرید.
چقدر زمان برای کل فرآیند درمان لازم است؟
فرآیند درمان عمومیطور به ۴ تا ۸ ماه زمان میبرد، اما ممکن است بسته به پیچیدگی موارد و نوع ایمپلنت (سفارشی یا پیشساخته) متغیر باشد. برای ایمپلنتهای سفارشی، برنامهریزی و ساخت ایمپلنت ۲ تا ۴ هفته را طول میدهد. کل جریان از مشاوره اولیه گرفته تا نتایج نهایی و ثبات کامل ایمپلنت میتواند حدود ۶ تا ۱۲ ماه طول بکشد. برای موارد پیشساخته که نیازی به ساخت ندارند، مراحل سریعتر است.
عوارض احتمالی این جراحی کدامند؟
مانند هر جراحی دیگری، عوارضی ممکن است رخ دهد اما در دست متخصصان باتجربه نادر هستند. عوارض معمول و موقتی شامل تورم، کبودی و درد خفیف در روزهای اول است که با داروهای تجویزی کنترلپذیر هستند. عوارض نادرتر شامل عفونت، خونریزی بیشازحد یا حرکت ایمپلنت است که با مراقبت صحیح و پیگیری دقیق قابلجلوگیری است. در
موارد بسیار نادر، ممکن است ایمپلنت نیاز به حذف و تعویض داشته باشد. برای کاهش ریسک عوارض، انتخاب جراح متخصص و باتجربه بسیار مهم است.
آیا لازم است استخوان از بدن من برداشت شود؟
نه. یکی از مزایای اصلی استفاده از ایمپلنتهای سفارشی یا پیشساخته این است که نیاز به جراحی دوم برای برداشت استخوان از نقاط دیگر بدن (مثل لگن یا دنده) نیست. این ایمپلنتها بهجای استفاده از استخوان طبیعی بیمار، از مواد مهندسی شدهای مثل تیتانیوم یا PEEK استفاده میکنند که دارای خصوصیات قابلقبول هستند. این موضوع باعث کاهش زمان عمل، کاهش درد و عوارض و سرعتبخشی به بهبودی میشود.
آیا نتایج این جراحی دائمی است؟
بله، اگر ایمپلنت توسط جراح متخصص و باتجربه کاشته شود و بیمار مراقبتهای صحیح و منظم را انجام دهد، نتایج دائمی و درازمدت خواهد بود. ایمپلنتهای تیتانیومی که بهخوبی فیکس شدهاند، میتواند برای دهها سال یا حتی تمام عمر بیمار دوام بیاورد. البته، بیمار باید مراجعات دوری منظم برای بررسی ایمپلنت را انجام دهد تا در صورت بروز هر مشکلی، سریعاً درمان شود.
در حین جراحی درد احساس میکنم؟
خیر. جراحی تحت بیهوشی عمومی یا تخدیر عمیق انجام میشود، بهطوری که بیمار کاملاً بیهوش است و هیچ درد یا احساس ناراحتی ندارد. درد معمولاً بعد از جراحی و هنگام بیدار شدن شروع میشود، اما با داروهای مسکن تجویزی شدید، خیلی کنترلپذیر است.
نتایج جراحی چه زمانی مشخص میشود؟
نتایج اولیه جراحی بلافاصله بعد از کاشت ایمپلنت مشخص میشود، اما نتایج نهایی و کامل میتواند چند ماه زمان ببرد. در ۲ تا ۴ هفته بعد از جراحی، تورم اصلی کاهش مییابد و بیمار شروع به دیدن تغییرات بهتر میکند. با اینحال، نتایج ۱۰۰ درصد زیبایی و تقارن معمولاً بعد از ۳ تا ۶ ماه کاملاً شفاف میشود زمانیکه بافتهای نرم کاملاً بازسازی شده و تورم باقیمانده ناپدید شود. برخی تغییرات دقیقتر حتی تا ۱۲ ماه ادامه مییابند.
آیا بعد از جراحی میتوانم کار کنم؟
بستگی به نوع کار شما دارد. اگر کار شما فعالیتی است که تقاضای فیزیکی زیادی ندارد، میتوانید بعد از ۲ تا ۳ هفته به کار بازگردید. اما اگر کار شما فعالیت فیزیکی سنگین یا ورزشی است، بهتر است حداقل ۶ هفته منتظر بمانید تا بافتها کاملاً بازسازی شده و ایمپلنت محکم شود. در هفتههای اول، خستگی زیاد و تورم میتواند بر کارایی شما تأثیر بگذارد.
آیا میتوانم غذا بخورم بعد از جراحی؟
در روزهای اول بعد از جراحی، بیمار باید از غذاهای سخت و چسبنده پرهیز کند. غذاهای نرم مثل پوره، پودینگ وسوپ بهآرامی میتواند مصرف شود. بیمار باید هر غذا را بهآرامی و احتیاط جویده و از ناحیه جراحیشده استفاده نکند. معمولاً بعد از ۲ تا ۳ هفته، بیمار میتواند بهتدریج غذاهای معمولی را شامل کند، اما باید از غذاهای خیلی سخت و چسبنده کاملاً اجتناب کند.
آیا ایمپلنت میتواند متحرک یا خارج شود؟
خیر، اگر ایمپلنت بهدرستی فیکس شود. ایمپلنتها با استفاده از پیچهای تیتانیومی به استخوان قدیمی متصل میشوند و بافتهای نرم اطراف آن بهتدریج درون ایمپلنت رشد کرده و آن را در جای خود نگاه میدارند. اگر تمام مراحل جراحی صحیح انجام شود و بیمار مراقبتهای بعد از عمل را رعایت کند، ایمپلنت برای مدتهای طولانی مدت پایدار خواهد ماند.
هزینه این جراحی چقدر است؟
هزینه بازسازی فک و صورت با ایمپلنت متغیر است و بسته به عوامل متعددی تعیین میشود. نوع ایمپلنت (سفارشی یا پیشساخته)، میزان نقص و پیچیدگی جراحی، نوع مادهٔ استفادهشده و شهر کلینیک همگی بر هزینه نهایی تأثیر میگذارند. برای برآورد دقیق هزینهٔ درمان شما، بهتر است مشاوره مستقیم با کلینیک داشته باشید.
آیا بیمه این جراحی را پوشش میدهد؟
اگر جراحی صرفاً برای اهداف زیبایی شناختی باشد، معمولاً بیمه آن را پوشش نمیدهد. برای اطلاعات دقیق، بهتر است با شرکت بیمه خود تماس بگیرید.
چقدر تورم انتظار میرود؟
تورم طبیعی پس از جراحی است و بیشترین تورم معمولاً در روزهای ۲ تا ۳ بعد از جراحی رخ میدهد. این تورم میتواند تا حدودی ظاهر صورت شما را تغییر دهد. خوشبختانه، با استفاده از کمپریس سرد، داروهای ضدالتهابی و نگاهداشتن سر در وضعیت بالاتر، تورم بهتدریج کاهش مییابد. معمولاً بعد از ۱۰ تا ۱۴ روز، تورم قابلتوجهی کاهش مییابد و بیمار احساس راحتی بیشتری میکند. تورم باقیمانده ممکن است بعد از ۶ هفته به یک ماه کاملاً ناپدید شود.
آیا بعد از جراحی بخیهها برداشته میشوند؟
بله. معمولاً بخیهها ۱۰ تا ۱۴ روز بعد از جراحی برداشته میشوند. اگر بخیههای جذبپذیر استفاده شود، ممکن است خود به خود جذب شوند و نیاز به برداشتن نباشد. برای برداشتن بخیهها، بیمار باید مراجعه کنترلی داشته باشد و این کار به سرعت و راحتی انجام میشود.
آیا من میتوانم سیگار بکشم بعد از جراحی؟
پرهیز از سیگار بسیار مهم است چون نیکوتین خونرسانی را کاهش داده و روند ترمیم و ادغام ایمپلنت را مختل میکند. بیمار باید حداقل ۲ تا ۴ هفته قبل از جراحی و تا حداقل ۲ تا ۶ ماه بعد از آن از سیگار پرهیز کند. اگر بیمار نتواند کاملاً ترک کند، باید حداقل درطول این دوره منصرف شود تا موفقیت جراحی تضمین شود.
آیا من باید بعد از جراحی مراجعات دورهای داشته باشم؟
بله، مراجعات دوری بسیار مهم است. در ماههای اول بعد از جراحی، معمولاً مراجعات در هفته اول، دو هفته و ماه یک انجام میشود. سپس باید سالانه برای بررسی ایمپلنت و اطمینان از سلامت و پایداری آن مراجعه کنید. این بازدیدها جراح را قادر میسازد تا هر مشکلی را در زمان زودهنگام تشخیص دهد و درمان کند.
